Uit haar onlangs verschenen jaarverslag over 2025 blijkt dat de FIOD met nieuwe manieren van werken probeert de almaar veranderende vormen van criminaliteit bij te benen. Geen eenvoudige opgave, gelet op de almaar toenemende digitalisering en internationalisering van fraude, waarbij datastromen in enkele seconden van land kunnen wisselen.

In 2025 heeft de FIOD het meeste opsporingsuren besteed aan de bestrijding van witwassen, fiscale en douanedelicten. Gevolgd door o.a. corruptieonderzoeken en faillissementsfraude. Binnen de fiscale delicten vallen bijvoorbeeld btw-fraude, verhuld vermogen en BPM-fraude.

Van losse signalen naar fenomeengerichte opsporing

Om deze delicten beter te bestrijden heeft de FIOD gekozen voor nieuwe manieren van werken. Zo komen niet alle zaken meer voor de strafrechter en wordt er vaker gekozen voor buitengerechtelijke afdoening. Van alle zaken die het Functioneel Parket in 2025 heeft behandeld is 20,6 % afgedaan met een OM-strafbeschikking of transactie. Een dergelijke schikking kan ook bestaan uit een boete, die al dan niet na executie van het beslag kan worden ingevorderd. Naar mijn inschatting gebeurt dit ook om de druk op de strafrechtketen te verlichten.

Bijzonder is dat de FIOD in haar rapport opschrijft dat zij minder capaciteit besteed aan het onderzoeken van losse signalen over individuele fraudegevallen, maar de inzet vooral wordt gericht op de bestrijding van ‘fenomenen’ zoals accijnsfraude in de tabaksbranche of dividendstrippen. De FIOD zoekt steeds meer naar verbanden en trends door verschillende informatiebronnen naast elkaar te leggen en te analyseren. Denk aan informatie die is verkregen via Meld Misdaad Anoniem (MMA), de Financial Intelligence Unit (FIU), de Belastingdienst en Europol. Hiermee beoogt de FIOD ook de samenwerking met andere partners binnen de anti-witwasketen te versterken. De focus ligt niet meer op de vraag hoe de verdachte wordt gestraft, maar hoe de misdaadvorm onmogelijk wordt gemaakt en burgers uit zichzelf de fiscale regels naleven.

Ook Artificial Intelligence wordt volgens de FIOD steeds belangrijker bij de opsporing. In 2025 is er binnen de FIOD een expertgroep AI ingericht die zich bezighoudt met het voldoen aan de eisen die de EU Artificial Intelligence Act stelt. Voor de verdediging is dit een aandachtspunt. Signalen die met behulp van AI worden opgepikt, hoeven objectief bezien lang niet altijd te leiden tot een redelijk vermoeden van schuld dat de inzet van bijzondere opsporingsmethoden rechtvaardigt.

Het Cash Compensatie Model

Een fenomeen dat recentelijk wat meer aandacht heeft gekregen is het Cash Compensatie Model. Dit is een witwasmodel waarin -kort gezegd- contant (crimineel) geld wordt omgezet in ‘schoon’ giraal geld. Ondernemers die behoefte hebben aan cash geld, betalen dan giraal een (valse) factuur. Met het ontvangen cash geld wordt soms personeel contant betaald. Voor de vraag of er sprake is van een vorm van witwassen is het wel van belang of en zo ja in hoeverre de ondernemer op de hoogte was of had moeten zijn dat hij een criminele geldstroom faciliteerde. Aangezien deze ondernemer vanuit zijn eigen rekening giraal geld heeft overgeboekt, is dat verband lang niet altijd zo makkelijk te leggen. Ook is de vraag of tegen deze ondernemer wel de zwaarste middelen ingezet zouden dienen te worden. De ondernemer die de (valse) factuur met het door hemzelf verdiende geld betaald, is volgens mij niet degene die het grootste voordeel heeft behaald.

Het moge duidelijk zijn dat de FIOD zich beter uitgerust acht om witwassen tegen te gaan. Toch dient zij ervoor te waken dat ondernemers die al jaren een lopende zaak hebben niet te zwaar worden aangepakt met beslagen en andere dwangmiddelen. Als de zaak kapot wordt gemaakt voor dat is vast komen te staan dat iemand zich daadwerkelijk aan strafbare feiten heeft schuldig gemaakt, is een vrijspraak of een sepot vaak slechts een pyrrhusoverwinning.

Mr. D.M. Penn